Historia
WIŚLAŃSKIE DNI MUZYKI ORGANOWEJ zainicjowane zostały w 1977 roku przez Ryszarda Gabrysia – kompozytora, teoretyka i krytyka muzycznego, nauczyciela akademickiego Uniwersytetu Śląskiego oraz Ewę Bocek-Orzyszek, również nauczyciela uniwersyteckiego. Począwszy od 1977 roku wszystkie koncerty odbywały się w Kościele Ewangelicko-Augsburskim ap Piotra i Pawła w Wiśle.
LATA 1977 – 1985
Idea gry koncertów organowych w Wiśle spotkała się z ogromną przychylnością Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Wiśle. Jej proboszcz ks. radca Robert Fiszkal nie tylko nieodpłatnie udostępniał wykonawcom kościelny instrument, ale często podejmował ich i gościł we własnym domu. Na początku koncerty odbywały się w drugiej połowie lipca trzy razy w tygodniu. Do 1984 roku patronował im Wydział Kultury w Bielsku-Białej, Instytut Wychowania Muzycznego Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie oraz Miejski Ośrodek Kultury w Wiśle. Wiślańskie Dni Muzyki Organowej bardzo szybko zyskały sobie wielu słuchaczy stając się dorocznym spotkaniem melomanów. W ciągu 15 lat mogli oni wysłuchać ponad dziewięćdziesiąt koncertów w wykonaniu najlepszych organistów z kraju i z zagranicy.
LATA 1985- 2000
Od 1985 roku patronat nad imprezą przejął Miejski Ośrodek Kultury w Wiśle,
zaś kierownictwo organizacyjne i programowe powierzono Ewie Bocek-Orzyszek. Zgodnie z przyjętymi planami nadal zapraszano gości z zagranicy, znanych polskich wirtuozów oraz promowano młodych organistów. Z gości zagranicznych wystąpili organiści z Niemiec, Szwajcarii, Szwecji i Japonii. Często towarzyszyli im soliści, instrumentaliści, wokaliści i zespoły. W kolejnych edycjach Dni Muzyki Organowej, poza kontynuacją znanej już tradycji, próbowano dostosować ofertę i formę jej prezentacji do warunków i okoliczności, jakie wyznaczyła rzeczywistość. Powołanie Wiślańskiego Centrum Kultury oraz zamknięcie cyklu koncertów symfonicznych muzyki popularnej p.t.: Lato z Filharmonią skłoniło organizatorów do połączenia koncertów organowych i kameralnych w cykl trwający przez dwa miesiące letnie. Do 2000 roku w piątki lipca i sierpnia koncertowali organiści, a w sobotę rozbrzmiewała muzyka kameralna, instrumentalna, wokalna i wokalno – instrumentalna. Podczas XXV Dni Muzyki Organowej wystąpili w Wiśle reprezentanci śląskiej szkoły organowej, absolwenci klasy prof. J. Gembalskiego z Akademii Muzycznej w Katowicach, koncertujący organiści i w większości twórcy własnych festiwali.
LATA 2001 – 2006
W związku z jubileuszem XXV lat Dni Muzyki Organowej ponownie skupiono koncerty w kilkudniowy zwarty cykl, który odbywał się od środy do niedzieli – 5 koncertów. Nowością koncertów tych lat było wprowadzenie dodatkowych „atrakcji” muzycznych, polegających na tym, że na każdy z koncertów, oprócz organistów zapraszano i innych artystów – muzyków. Melomani uczestniczący w koncertach mieli możliwość wysłuchania m.in.: solistek (Beaty Raszkiewicz, Magdaleny Hudzieczek-Cieślar), kataryniarza grającego na zabytkowym instrumencie muzycznym, koncertującego na dudach Lindsaya Davidsona, klawesynistów, Orkiestrę Barokową im. G. Ph. Telemana z Katowic, kantorów z wrocławskiej cerkwi Świętego Cyryla i Metodego, Zespół Camerata Nova z Braunschweigu oraz pianistę Stanisława Deję – Polaka na stałe związanego z Filharmonią Monachijską.
Kierownictwo artystyczne dziewięciu ostatnich cykli koncertów sprawowała Danuta Węgrzyk – była pracownica Filharmonii Śląskiej, cudowna konferansjerka, która swoimi muzycznymi pasjami potrafiła zarazić szerokie grono słuchaczy, a wszystkich przeprowadzić przez nieznane meandry muzyki
poważnej. Jej działalność przerwała choroba i śmierć. Zmarła 08 grudnia 2005 r. w wieku 46 lat.
Obchodzony w 2006 roku jubileusz XXX lat Wiślańskich Dni Muzyki Organowej był wynikiem zaangażowania i pracy wielu ludzi. Oprócz głównego organizatora, którym od 1985 roku jest Miejski Ośrodek Kultury przekształcony później w Wiślańskie Centrum Kultury i Informacji duże słowa uznania należą się proboszczom Parafii Ewangelicko – Augsburskiej w Wiśle: śp. ks. prob. Karolowi Samcowi i obecnemu proboszczowi ks. Waldemarowi Szajthauerowi. To dzięki takim ludziom Kościół Ewangelicki w Wiśle stał się miejscem spotkań melomanów pragnących podziwiać brzmienie wiślańskich organów i kunszt grających na tym instrumencie artystów. Również dzięki takim pasjonatom wysoki poziom artystyczny imprezy to od latgwarancja niezapomnianych wydarzeń, których potrzebę wyrażają nie tylko mieszkańcy Wisły, ale przede wszystkim liczni turyści i urlopowicze.
LATA 2006 – 2023
Kolejne lata to ograniczenie liczby koncertów – jak podano oficjalnie –
w związku z coraz skromniejszymi możliwościami finansowymi Wiślańskiego Centrum Kultury – głównego organizatora. Parafia Ewangelicko-Augsburska w Wiśle w dalszym ciągu udostępniała kościół wraz z obsługą oraz instrument za darmo. Poważnym wyzwaniem był stan organów, który po latach użytkowania wymagał gruntownego remontu. Pierwotnie organy zostały zbudowane w roku 1900 przez firmę Schlag & Sohne ze Świdnicy, dla kościoła ewangelickiego w Mirsku (ówczesny Friedeberg) na Dolnym Śląsku. Był to instrument 33-głosowy (3 manuały, pedał). Do kościoła w Wiśle zostały przeniesione w 1958 r. i zmontowane przez firmę Władysława Biernackiego z Krakowa. Poświęcenia dokonano na uroczystym nabożeństwie z okazji pamiątki założenia i poświęcenia kościoła w roku 1961. Niestety organy nie zostały wbudowane w stanie oryginalnym. Biernacki dokonał przeróbki, która naruszyła pierwotny charakter instrumentu Schlaga. Z inicjatywy Rady Parafialnej i Centrum Kultury w Wiśle powzięto decyzję o remoncie, a także rozbudowy organów. Rozbudowa ta miała na celu przywrócenie jednolitego charakteru brzmienia, uporządkowanie dyspozycji, a tym samym przystosowanie instrumentu do potrzeb wykonywanego na nim szerokiego repertuaru koncertowego jak i liturgicznego. Projekt rozbudowy opracował prof. Julian Gembalski z AM w Katowicach, zaś realizację w roku 1993 powierzono organmistrzowi K. Jakubowskiemu z Żywca.
Ze względu na stosunkowo duży koszt przedsięwzięcia przebudowa została podzielona na dwa etapy: 1. Remont + instalacja nowych głosów (Mixtura, Scharf, Tercja, Aeolina, Principal 2’). 2. Zakup + instalacja głosów języczkowych: Trompet 8’(ped.), Cromhorn 8’ (Man. III).
W latach 2022 oraz 2023 przeprowadzono gruntowny remont organów. Stan techniczny organów, które służą w naszym kościele od 1961 r. wymagał szeroko zakrojonych prac nie tylko dla potrzeb liturgicznych, ale i koncertowych. Zastosowane w latach sześćdziesiątych urządzenia elektryczne sterujące pracą organów były mocno zużyte i przestarzałe. W tym celu w kontuarze, który został przeniesiony na jedną z empor, zainstalowano nowoczesne urządzenia elektroniczne sterujące organami. Wymieniono 1719 mieszków skórzanych. Poddano regeneracji zawory pod piszczałkami oraz uszczelnione zostały klocki pod piszczałkami. Zamontowano dwa z planowanych w roku 1993 głosy: Trompet 8 oraz Cromhorn 8. Wymienione zostały metalowe piszczałki w prospekcie organów, które z upływem lat uległy deformacji. Wszystkie wykonane prace sprawiły, że organy będą służyły nie tylko do potrzeb liturgicznych, ale także do wykonywania szerokiego repertuaru koncertowego. Prace wykonało Organomistrzostwo Bauchan. Koszty, liczone w setkach tysięcy złotych, związane z przywróceniem świetności organów w całości poniosła Parafia. Parafia była również organizatorem dwóch koncertów związanych z zakończeniem renowacji organów. Pierwszy z koncertów odbył się 24 czerwca 2023 r. Za kontuarem zasiadł Tomasz Orlow. Wykonawcą drugiego z koncertów był Krzysztof Lukas. Koncerty prowadziła Grażyna Durlow, która prowadzi wszystkie koncerty organowe po śmierci Danuta Węgrzyk.
Podsumowując należy podkreślić, że z wyjątkiem roku 2020 (pandemia) oraz 2022 (prace renowacyjne organów) koncerty odbywają się nieprzerwanie od 1977 roku. W roku 2023 wypada 44 cykl Wiślańskich Dni Muzyki Organowej, których kierownikiem artystycznym jest Ewa Bąk a koncerty prowadzi Grażyna Durlow. Parafia Ewangelicko-Augsburska w Wiśle w dalszym ciągu udostępnia bezpłatnie kościół z obsługą oraz wyremontowane własnym sumptem organy. Nie można przecenić faktu, że jest to znaczący wkład Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Wiśle w promowanie kultury w naszym mieście. Wiślańskie Dni Muzyki Organowej odgrywają bowiem znaczącą rolę edukacyjną oraz społeczno-kulturową, przyczyniając się do wzrostu atrakcyjności kulturalnej miasta i regionu. Na koncertach prowadząca wprowadza publiczność w świat muzycznej wiedzy. Organy bowiem nie służą jedynie oprawie liturgicznej, lecz stanowią wszechstronny instrument, a muzyka organowa to nie tylko gatunek sięgający dalekiej historii, ale z powodzeniem rozwija się współcześnie. Obok koncertów w ramach Wiślańskich Dni Muzyki Organowej odbywają się koncerty organizowane przez parafię. Organizatorem koncertów była także Politechnika Śląska w czasie których wykonawcami byli prof. Julian Gembalski – organy oraz Elżbieta grodzka-Łopuszańska – sopran. Wprawdzie nie jest to tzw. „kultura masowa” niemniej wprowadza w świat szczególnych doznań artystycznych, który warty jest docenienia. W roku 2023 Wiślańskie Centrum Kultury zaplanowało dwa koncerty. Rok 2024 wyznaczy 45-te Wiślańskie Dni Muzyki Organowej.
Opracował: ks. Waldemar Szajthauer